טייערע קינדערלעך: קומט אביסל צום שכל

דיפלאמאט [בילד – נישט אפגעהיט]

דברים של טעם!

הלואי זאל עס אנקומען צו די ריכטיגע אויערן.

הערר דיפלאמאט

איך זאג נישט אז דו ביזט נישט גערעכט, אבער וואו איז פארשוואונדן דיין דיפלאמאטיע?

לעצטנס (?) האסטו פראבלעמען מיט סאטמאר פון אלע זייטן:

קודם האסטו פרובירט מיט ציונות

נאכדעם פרובירסטו נאכאמאל

פון דאנעט ביזטו געגאנגען צום עירוב

און יעצט ביזטו פארנומען מיט די סאטמערע אינערליכע פאליטיק

איך האב אמאל געמיינט אז בלויז סאטמאר איז פארנומען מיט יענעם, מיט די יאהרן ווער איך געוואויר אז אנדערע זענען פארנומען בלויז מיט סאטמאר. אויב גייט נישט וועגן ציונות - כאפט מען זיך אריבער צום עירוב; ווען דאס איז שוין אויסגעוועפט פרובירט מען קנאקן וועגן די קריגערייען. האסטו טאקע נישט קיין אנדערע דאגות? הערש מיילעך+שמואל דוד האסטו שוין אויסגעמאלקן?

מענין לענין. דערציילט מיר א חבר נעכטן, אז ער האט געלערנט אין א געוויסע ישיבה אין ארץ ישראל. כ"ו אב האבן די עטליכע צענדליגער סאטמארער בחורים צוגעשטעלט א תיקון ווי עס ברויך צו זיין, עס איז געווען צו עסן ווי עס פאסט זיך טאקע פאר סאטמאר. אלע האבן אנטיילגענומען: בעלזער, ביידע וויזניצער פארטייען, גערער, סקווערער, יעדער, חוץ: קלויזנבערגער. אפילו סאטמערער לעקעך-און-בראנפן קען חלילה ברענגען צו כפירה אין די אמונה.

אין אן אנדערן אשכול האט א געוויסער איד געזאגט אז די סיבה דערצו איז, אז די סאטמערער זענען נאציס און אל-קעידה, ממילא האט מען נישט קיין שייכות מיט זיי. דער וואונדער איז בלויז פארוואס ביי די גערער בעלזער וויזניצער ערלויער סקווערער באבובער פאפאנער ליובאויטשער איז נישט אנגענומען אזוי.

איך מיין נישט קיינעם, בלויז א תמימות'דיגער סיפור.

אלזא *דיפלאמאט* זיסער, צוריק צום ענין. קען זיין אז דו האסט בלויז ריינע כוונות, איך קען אבער נישט זעהן קיין מחשבות.

ווען וועסטו קומען צום שכל?

אליבא דאמת איז יפה שתיקותי מדיבורי. דאך וועל איך פרובירן ערקלערן וואס איך האב דא געוואלט, כ'האף ס'זאל נישט נעמען לאנג.

אין פרינציפ ביזטו הרב קרעמער אודאי גערעכט. ווען א איד זאגט א גוטע זאך טאר מען אים נישט אראפרייסן, ווארשיינליך וואלט איך געדארפט אנדערש פארמולירן מיינע רייד.

אבער הערט א נקודה.

כ'ווייס נישט ווי לאנג איהר שפאנצירט דא אויפן פארק, אבער ווער עס געדענקט (אדער קען נאכזוכן) די שטרייטן וועלכע איך פלעג פיהרן פארצייטנס (ווען כ'האב געמיינט אז כ'פארמאג מער צייט) געגן די אוסרי העירוב, ועוד יותר די נארישע לייט וועלכע פרובירן דאס מאכן אן אינטעגראלער טייל פון די סאטמארער "שיטה". איך זעלבסט טראג נישט מיטן עירוב, מפני כבודו פונעם הייליגן סאטמארער רב זי"ע, ער פערזענליך האט קיין עירוב נישט געוואלט מאכן, און איך שעץ זיין מיינונג, אבער מיט געוואלדטאטן צוטיילן יענעם וואס צו טון און וויאזוי זיך צו פיהרן - איז קיינמאל נישט געווען דעם רבי'נס דרך. כ'האב שוין געברענגט דוגמאות פון על הגאולה וועגן גיין צום כותל, ואין כאן המקום.

דאס זעלבע איז מיט די נארישע זינלאזע פאליטיק, אין וועלכע די סאטמארער קהילות זענען אריינגעדרייט געווארן. איך האב שוין געשריבן אין מערערע פורומ'ס אז איך געהער נישט אהן צו קיינעם פון די פארטייען אדער פראקציעס אינערהאלב סאטמאר, דער הייליגער סאטמארער רב זי"ע איז מיין מורה דרך, וואס ער האט פארלאנגט ביי זיין לעבן פרוביר איך צו ערפיהלן ווי ווייט מעגליך, כ'ווייס נישט אויב איינער געדענקט די מערכות דא אויפן פארק מיט די ציונים למיניהם, מיט די שייטלען, און אנדערע. מיר דוכט זיך, אז איך האב נאך קיין פאליטיק קיינמאל נישט געשריבן דא אויפן פארק, טראצדעם וואס איך וועל נישט ערהוילן אז איך האב א פריוואטע מיינונג אין דער געפעכט, גענוי ווי איך האב א מיינונג אין באבוב אדער דעמאקראטן און רעפובליקאנער, אבער שרייבן אדער רעדן דערפון, איז פשוט צייט פארטרייבעניש, און עס ברענגט נישט קיין שום נוצן. פארקערט, עס ברענגט שאדן פארן מענטש צו וועלכע ער אליין איז נישט שטענדיג באוואוסטזיניג.

יעצט א משל. געווען אמאל צוויי ברידער וועלכע האבן זיך גאנץ פיין געלעבט צווישן זיך, אין אן ליאדן טאג ויבא גם השטן בתוכם, צוליב געוויסע סיבות האט ער אריינגעברענגט א קאלטקייט אין די הערצער, נישט גענוג געווען אויף צו פיהרן א קריג, אבער קיין ליבשאפט האט נישט געהערשט צווישן זיי. לאמיר זיי רופן יששכר און זבולון.

אין א געוויסן פריהמארגן טרעפט יוסף יששכר'ן און פרעגט איהם: זאג נאר, דיין ברודער זבולון איז עפעס שוואך אין אידישקייט לעצטנס, מען שמועסט אז ער לייגט נישט קיין תפילין, ווער ווייסט אויב ער פיהרט א כשר'ע קיך, וואס גייט פאהר דארטן? אונטער נארמאלע אומשטענדן וועט יששכר אלס ברודער לייקענען שטיין און ביין, נאכמער, ער וועט זיך אננעמען פאר זיין ברודער און זאגן יוסף'ן אז די גאנצע מעשה הייבט זיך גארנישט אהן, ער האט פשוט אומפארגינערישע שכנים וועלכע לאזן מוטוויליג ארויס אויף איהם די סארטן קלאנגען, אבער אלס קלאפט ביי איהם ווי עס באדארף צו זיין. טראצדעם וואס יששכר ווייסט אין הארצן יא דעם ביטערן אמת, אבער ווען א פרעמדער וועט איהם באקלאגן אויף זיין ברודער, וועט ער ארויסווייזן ברודערשאפט, נישט פיינטשאפט.

און אויב דער פרעמדער איז נאך א שמח לאיד, ער האט פיינט די משפחה שוין פונלאנג, און ער ווארט אויף דעם טאג אין וועלכן ער וועט הערן אז עפעס איז נישט אין בעסטן ארדענונג, וועלן אודאי אלע משפחה מיטגלידער פרובירן צו פארגלעטן די וואונדן אויסערליך, בלויז דעפאר אז יענער זאל נישט הנאה האבן פון זייער בראך.

אנדערש איז אבער ווען א נאהנטער משפחה פרובירט צו ראטעווען דעם מצב, דאן איז נישטא וואס צו באהאלטן, מען שפרייט אויס אלע פראבלעמען אויפן טיש און מען זעהט וואס מען קען טון, און מען רוהט נישט ביז די פראבלעמען ווערן געשליכטעט.

דער נמשל איז, ווען א פרעמדער, וועלכער לויט זיין היסטאריע טראגט זיך ארום מיט א האס צו אלעם אשר בשם סאטמאר יקרא, קומט אטאקירן סאטמאר פאר דאס און יענץ, אפילו אומר אמת אין שומעים לו, ווייל ער מיינט דאך גארנישט וואס ער זאגט, ער פרובירט בלויז צו באפאלן די אלע וועלכע גייען אין די סאטמארער שיטה, דאן מוזן אלע אויפריכטיגע סאטמארער - אפגעזעהן צו וועלכע פארטיי מען געהער, אויב בכלל - זיך אויסערליך פארטיידיגן, כאטש אינווייניג אין הארץ ווייסט מען דעם אמת, דער עירוב האט נישט קיין פארבינדונג מיט סאטמאר; די נארישע פאליטיק הרג'עט אוועק אלעס; און דאס גלייכן, אבער פאר א פרעמדן וועט מען דעם אמת נישט דערציילן, זאל ער זיך נישט פרייען. ווער רעדט נאך אויב יענער האט די אייגענע פראבלעמען, אזוי ווי איך האב מרמז געווען.

ואתכם הסליחה!

היות דיפלאמאט'ס נקודה דארף נישט מיין הסכמה ווייל עס רעדט קלאר פאר זיך אליינס, וועל איך נאר מגיב זיין אויף א זייטיגע באמערקונג. און טראצדעם וואס איך ווייס איז איך גיי דא אפשר אריין אין די הייסע בור, דאך וויל איך אראפ ברענגן א צוטאט פון מלך בבל'ס רייד:

אבער מיט געוואלדטאטן צוטיילן יענעם וואס צו טון און וויאזוי זיך צו פיהרן - איז קיינמאל נישט געווען דעם רבי'נס דרך

א בראך אויף סאטמאר, ווייניג, זייער ווייניג גייען אין די אויסגעטרויטענע און געלערענטע דרך פון רבותיהם הק'