הייליגע תקנות מיהאלוויץ תרכ"ו - און תרס"א

גוט אז דו האסט אהער געברענגט דעם פונקטליכן לשון, כדי קלאר צו מאכן אלע ספיקות. פון דעם נוסח קומט קלאר אויס, אז עס איז א גרויסע מצוה צו גיין צום כינוס כלל ישראל.

א) ווייל דער גאנצער צעטל רעדט דאך נאר איבער עניני קדושת בית הכנסת, בכלל נישט איבבער א כינוס אין א סטעדיום.

ב) והוא העיקר, דער תקנה פארלאנגט מען זאל רעדן בלשון יהודית שמדברים בו ישראל הכשרים אנשי המדינה הזאת - יעדער ווייסט אז אויבערלענדיש אידיש איז מער ווייניגער ריין דייטש דער חילוק איז נאר די לשון קודש ווערטער וואס מען פלעכט אריין, און דאס האבן די רבנים כלל נישט געאסרט, נאר דוקא אונגאריש, ווייל זי איז בימים ההם נישט נאכגעקומען דעם תנאי אז מדברים בו ישראל הכשרים אנשי מדינה הזאת. כהיום איז בלתי שום ספק אז ענגליש קומט יא נאך דעם קריטעריאן. איה"נ, אויב גייט מען רעדן פראנצויזיש אדער לאטייניש כדי עס זאל זיך הערן מער פראפעסיאנאל, גלייב איך אז צד מהרז"ל וועט אויך נישט גיין צו אזא אסיפה.

ג) דער לשון איז קלאר: "רב או אחר". דאס הייסט אז עס איז נישטא קיין שום חילוק צווישן א רב אדער סתם א מענטש. נו אויב אזוי, ווער האט מתיר געווען פאר די דרשנים ביי די פראטעסטן צו רעדן אין ענגליש? מוז מען דאך בהכרח מחלק זיין צווישן א בית מדרש און א מאסן פארזאמלונג, און צווישן רעדן צו א פובליקום וואס רעדט אידיש אדער א ציבור וואס רעדט ענגליש. 

ודי בזה.

גערעכט לאנצוט. אויף ענגליש(יביש) האבן זיי נישט געהאט קיין פאראיבל, פונקט ווי זיי האבן נישט געהאט קיין פאראיבל אויף דייטש(מעריש)

איך בין נישט קיין נביא, אבער הערנדיג אז ר' אהרן האט ב"ה באקומען זיין אזוי געגארטע פאזיטיווע אטענשאן (נעגאטיווע באקומט ער אויך - וועגן די קעמפס) און הרה"ק מסקולעני שליט"א אינאיינעם מיט הגר"מ סאלאמאן שליט"א לרפו"ש לאויושט"א האבן זיך מטריח געווען בטירחא דגופא ארויסצופארן קיין אפסטעיט ויפלו לפני רגליו ויבכו ויתחננו לו, איז שטארק מסתבר אז דער איסור אויף לשונות העמים גייט גאר אין נאנטן עקספייערן.

סטעי טונד.

(ווייל באופן זה קען מען - אין אפאר יאר ארום  פארשטייט זיך, נישט יעצט ווען יעדער האלט אלעס מיט און געדענקט פונקטליך - איינרעדן די שפעטערע דורות אז ר' אהרן איז גאר געווען דער ארגאניזירער און פאררופער פון דעם גאנצן כינוס, און "איך בין געווען דער ערשטער איינצוזען די סכנה פון אינטערנעט"... א.א.וו.) 

לאנצוט, לאמיר מאכן א געשעפט. איך גיי ווייטער האלטן אז לשונות העכו"ם איז נישט קיין פראבלעם ביי דעם פאל. אפילו אויב די אהרונים גייען זיך יא צושטעלן און די זאליס נישט. (ווי עס לויטן די לעצטע שמועות אויף כה"כ). און דו האלטסט ווייטער אן, אז יהיה מה שיהיה, אפגעזען וואס ר' אהרן וועט יא אדער נישט זאגן, אז עס איז יא דא דערביי א פראבלעם אויף וואס מען קען נישט פארקוקן פאר קיין פרייז. דיעל?

אומזיסט כתב: [בילד – נישט אפגעהיט] איך בין נישט קיין נביא, אבער הערנדיג אז ר' אהרן האט ב"ה באקומען זיין אזוי געגארטע פאזיטיווע אטענשאן (נעגאטיווע באקומט ער אויך - וועגן די קעמפס) און הרה"ק מסקולעני שליט"א אינאיינעם מיט הגר"מ סאלאמאן שליט"א לרפו"ש לאויושט"א האבן זיך מטריח געווען בטירחא דגופא ארויסצופארן קיין אפסטעיט ויפלו לפני רגליו ויבכו ויתחננו לו, איז שטארק מסתבר אז דער איסור אויף לשונות העמים גייט גאר אין נאנטן עקספייערן. סטעי טונד. (ווייל באופן זה קען מען - אין אפאר יאר ארום  פארשטייט זיך, נישט יעצט ווען יעדער האלט אלעס מיט און געדענקט פונקטליך - איינרעדן די שפעטערע דורות אז ר' אהרן איז גאר געווען דער ארגאניזירער און פאררופער פון דעם גאנצן כינוס, און "איך בין געווען דער ערשטער איינצוזען די סכנה פון אינטערנעט"... א.א.וו.)  לאנצוט, לאמיר מאכן א געשעפט. איך גיי ווייטער האלטן אז לשונות העכו"ם איז נישט קיין פראבלעם ביי דעם פאל. אפילו אויב די אהרונים גייען זיך יא צושטעלן און די זאליס נישט. (ווי עס לויטן די לעצטע שמועות אויף כה"כ). און דו האלטסט ווייטער אן, אז יהיה מה שיהיה, אפגעזען וואס ר' אהרן וועט יא אדער נישט זאגן, אז עס איז יא דא דערביי א פראבלעם אויף וואס מען קען נישט פארקוקן פאר קיין פרייז. דיעל?

אומזיסט.
איך האלט אז דער איסור פון אלע רבנים פון דער היים האט נישט עקספייערט און קען נישט עקספייערן. און איך וועל חלילה נישט טוישן מיין מיינונג.

אגב, אויב לשונות העמים איז "יעצט" נישט קיין פראבלעם, ווען איז עס יא?
נאר פאר די אידן וועלכע וואוינען אין פאריז?

אומזיסט, סיד טונד, די פיס קען דיר וויי טון פון שטיין, בדרך הטבע גייט זיך גארנישט טוישן, די רבי האט זיי נעכטן זייער פיין מסביר געווען זיין שטעלונג.

ואגב, איך בין נישט דא אויסן דיר איבערצו ווייזן זאכן וואס דו וועסט סיי ווי לייקענען, איך קען נאר שרייבן וואס דער סקולענער רביס זון האט געזאגט פאר רבינו שליט"א ביי איינע פון די לעצטע זיצונגען מיטן רבין

"אונז ווייס מיר אז די רבי איז געווען דער ערשטער צו האקן קעגן קאמפיוטערס, את חטאי אני מזכיר היום, ס'איז געווען פאר 14 15 יאר צוריק, איך בין געווען ביי די כ"א כסלו סעודה אין סאטמאר, און דער רבי האט דאן געזאגט א דרשה און געהאקט וועגן קאמפיוטערס אז ס'איז בבל יראה ובבל ימצא אין א אידישע שטוב, איך וועל זאגן פארן רבין דעם אמת, איך בין אוועק געגאנגען פון די מסיבה, און איך האב מיר אונטער געשמייכלט, איך האב געהאלטן אז דער רבי טרייבט איבער, וואס קען זיין שלעכט מיט א קאמפיוטער?, היינט זע איך אז ס'איז געווען א ביטער געלעכטער"

זאג מיר לאנצוט טייערע!! ביז'ן ייטב לב האסטו געדארפט זוכן צו טרעפן א סיבה פארוואס נישט צו גיין צום כינוס כלל ישראל, האסט דאך געקענט זאגן פשוט, מיר זענען סאטמארע חסידים און מיר גייען נישט אינאיינעם מיט אזאנע וואס זענען נישט בדעה אחת אין השקפה, אן קיין פסקי הלכות ופסקי תשובות וואס יעדער צווייטער קען דיר קומען זאגן אז דאס האט ער געמיינט און יענץ האט ער געמיינט, והא ראי' אז ביי אלע פראטעסטן איז געווען דרשנים וואס האבן גערעדט ענגליש, און ווי אויך האב מיר אונז קיינמאל נישט געהערט פון רביה"ק זי"ע אדער פון רבינו בעל ברך משה איבער דער פראבלעם פון אן אסיפה ווי ס'איז דא דרשות אויף ענגליש, בפרט ווען ס'איז נישט אין קיין ביהכ"נ..

בקיצור מ'האט זיך טיף פארפלאנטערט... און ווי מ'זאגט געגעסן פארשטינקענע פיש און פון שטאט ארויסגעווארפן
אלעס פאר איין סיבה, ווייל איך שטיי נישט ראש פון דער כינוס הצלת הדורות... פינטל פינטל פינטל...

און אנשטאט עס אריינצולייגן אין קנאות, האט מען אפירגעקראצט עפעס אן אלטע קול קורא, און מדמה געווען מילתא למילתא, אויפן שטייגער ווי דער סוגיא אין מתוך, אדער א שטייגער ווי פרעה האט געלערנט ווי לבן אז יש שליח לדבר עביירה.... בקיצור... אזא פנים האט עס....

און איך בין מסיים מיינע ווערטער מיט א הייסע תפלה צום בוכ"ע, שלא ירעו ולא ישחיתו בכל הר קדשי..
מ'זאל זיך נישט לאזן פון אפאר ארונימ'לעך לעך חלה דעקעלעך, וועלכע ווייסן נישט בחייכון וביומיכון וואס מ'העט מארגן דארפן ענטפערן, און געדענקן אוודאי נישט דער ליגענט וואס מ'האט נעכטן און אייער נעכטן געזאגט, אלעס גייט כפי רוח הזמן, בקיצור כלל ישראל גרייט זיך נתעוורר צו ווערן מיט'ן האבן כשר'ע טענאכלאגיע כהוראת גדולי ישראל שליט"א

הכונו הכונו!!

[בילד – נישט אפגעהיט]

אינטרעסאנט, דו ווייסט וואס ר' אהרן האלט און וואס ער גייט האלטן מארגן?
אבער שוין ביסטו ביזי האקן, כאטש וואס דיין אמעראצעס איז נאך מסתם א מעלה קעגן דיין לעכערליכע שוואכקייט אין אמונה.

אבער צו דעם ענין פון בית הכנסת וועל איך זיך  יא אדרעסירן איצט:
דו זעהסט דא עפעס א ווארט וועגן א בית הכנסת?

[בילד – נישט אפגעהיט]

אויך דא זעהסטו עפעס א ווארט בית הכנסת:

[בילד – נישט אפגעהיט]

און אז איך האב דיך שוין דא, וויל איך דיר נאר פרעגן: ביסטו אויך מסכים מיט דיינע קאלעגעס, אז ענגליש איז נישט קיין לשון העמים, און דאס איז יא מותר?

איך פארשטיי בכלל נישט פארוואס דער עולם לאזט זיך פון דעם לאנצוט?
ווער האלט בכלל אנדערש איבער די ענגליש פראבלעם?
ער קומט טענה'ן כאילו איינער האלט דא פארקערט, און ער ווייזט איבער אז די הלכה איז אנדערש, און ער האט א מורא'דיגע ראיה לשיטתו, און איר לאזט זיך און גייט אריין אין א דיסקאשען אזוי אדער אזוי, איינער איז דא מסופק אינעם הארבקייט פון לשון העמים, ענגליש איז עפעס אנדערש ווי אונגאריש אדער אן אנדערע שפראך? זיכער אז נישט
לאנצוט האט געברענגט א שיינעם ליקוט און עס קוט אים א יישר כח, און איבער די נושא איז נישטא קיין שום ויכוח

אומזיסט כתב: [בילד – נישט אפגעהיט] א) ווייל דער גאנצער צעטל רעדט דאך נאר איבער עניני קדושת בית הכנסת, בכלל נישט איבבער א כינוס אין א סטעדיום. נישט ריכטיג. אלע רעדן קעגן לשון העמים, נישט צוליב קדושת בית  הכנסת, נאר ווייל  מ'טאר נישט רעדן קיין דרשה בלשון העמים, נישט קיין אינטערשיד וואו. ב) והוא העיקר, דער תקנה פארלאנגט מען זאל רעדן בלשון יהודית שמדברים בו ישראל הכשרים אנשי המדינה הזאת - יעדער ווייסט אז אויבערלענדיש אידיש איז מער ווייניגער ריין דייטש דער חילוק איז נאר די לשון קודש ווערטער וואס מען פלעכט אריין, און דאס האבן די רבנים כלל נישט געאסרט, נאר דוקא אונגאריש, ווייל זי איז בימים ההם נישט נאכגעקומען דעם תנאי אז מדברים בו ישראל הכשרים אנשי מדינה הזאת. כהיום איז בלתי שום ספק אז ענגליש קומט יא נאך דעם קריטעריאן. איה"נ, אויב גייט מען רעדן פראנצויזיש אדער לאטייניש כדי עס זאל זיך הערן מער פראפעסיאנאל, גלייב איך אז צד מהרז"ל וועט אויך נישט גיין צו אזא אסיפה. ודי בזה.

דא שרייבט אומזיסט, אז נאר אונגאריש איז א פראבלעם. ענגליש איז מותר, ענגליש איז נישט אין כלל פונעם איסור.

אומזיסט איז נישט קיין ראשון און מ'מעג אויף אים מחולק זיין, ובפרט אז די סברא האט נישט קיין הענט און קיין פוס (דאס הייסט סברות כרסיות - בלויז בויך)

לאנצוט, וויאזוי מעגן היימישע סאטמארע אידן זיין אנוועזנד בשעת מען רעדט אויף ענגליש צו די גוים?

ישמאלכץ כתב: [בילד – נישט אפגעהיט] אומזיסט איז נישט קיין ראשון און מ'מעג אויף אים מחולק זיין, ובפרט אז די סברא האט נישט קיין הענט און קיין פוס (דאס הייסט סברות כרסיות - בלויז בויך)

דאס האט גארנישט מיט סברא, און אוודאי נישט מיט כרס. דאס איז א בלויזער דיוק פון דעם לשון האיסור. דער איסור שרייבט ארויס זייער קלאר אז מען מעג נאר רעדן בלשון יהדות שמדברים בו ישראל הכשרים אנשי המדינה הזאת. כהיום איז דער לשון היהדות - ענגליש. 

אומזיסט כתב: [בילד – נישט אפגעהיט] לאנצוט, וויאזוי מעגן היימישע סאטמארע אידן זיין אנוועזנד בשעת מען רעדט אויף ענגליש צו די גוים?

איך זעה אז דיינע שאלות זענען אזוי לעכערליך, אבער איך וועל דיר דאך ענטפערן כפי קוצר השגתי.

א פראטעסט איז נישט קיין מוסר דרשה, עס איז א וויי-געשריי פאר די גוי'אישע וועלט.
א פראטעסט איז 99 פראצענט אידיש, מ'זאגט אפאר ווערטער כדי די גוים זאלן וויסן פארוואס מען פראטעסטירט. אבער אלעס איז אויף אידיש. פון 5 דרשות ביים פראטעסט זענען אלע אויף אידיש חוץ איינס, געווענליך.

דא ביי דעם כינוס כלל ישראל, וועט ענגליש זיין נישט איין דרשה, און נישט 2, נאר פינקט וויפיל אידיש וועט זיין אויף ענגליש. און דאס זענען געהעריגע דרשות פון מוסר און חיזוק און הדרכות. אמת די אידן פון פייוו טאונס און טינעק קענען נישט קיין אידיש און מ'דארף צו זיין רעדן אויף זייער שפראך, איז דאס נישט קיין היתר פאר סאטמארע אידן צו זיין אנוועזנד.

לאנצוט כתב: [בילד – נישט אפגעהיט] אבער צו דעם ענין פון בית הכנסת וועל איך זיך  יא אדרעסירן איצט: דו זעהסט דא עפעס א ווארט וועגן א בית הכנסת? [בילד – נישט אפגעהיט] אויך דא זעהסטו עפעס א ווארט בית הכנסת: [בילד – נישט אפגעהיט] און אז איך האב דיך שוין דא, וויל איך דיר נאר פרעגן: ביסטו אויך מסכים מיט דיינע קאלעגעס, אז ענגליש איז נישט קיין לשון העמים, און דאס איז יא מותר?

לאנצוט, איך הייב אן זייער מורא צו האבן, אז דו מיינסט דא סתם נצחון און קנתור, ער שרייבט דאך זייער קלאר אז דער פראבלעם איז דער ראש וראשון פון אלע גזירות וואס מען האט גוזר געווען, און זינט דו האסט דיך נעבעך באנארישט מיטן אראפברענגען דעם אריגינעלן נוסח פונעם איסור (אין די ערשטע תגובה) קאן דאך יעדערער זען אז דער גאנצער צעטל רעדט זיך דארטן וועגן עניני קדושת בית הכנסת, ותו לא. 

און אז איך האב דיר שוין דא, וויל איך פרעגן, צי מעג מען גיין צו א 5 האוער קלעס ווי דער דרשן רעדט ענגליש צו א ציבור וואס פארשטייט קלאר יא אידיש? און צי האט מען געמעגט אויפשטעלן אל"ף שמות א לויער רעדן אויף ענגליש, צו א ציבור וואס האט קוים פארשטאנען נאר איין ווארט אז מיטוואך גייט מען אריין אין ראדני? 

לאנצוט כתב: [בילד – נישט אפגעהיט] לאנצוט, וויאזוי מעגן היימישע סאטמארע אידן זיין אנוועזנד בשעת מען רעדט אויף ענגליש צו די גוים? איך זעה אז דיינע שאלות זענען אזוי לעכערליך, אבער איך וועל דיר דאך ענטפערן כפי קוצר השגתי. א פראטעסט איז נישט קיין מוסר דרשה, עס איז א וויי-געשריי פאר די גוי'אישע וועלט. א פראטעסט איז 99 פראצענט אידיש, מ'זאגט אפאר ווערטער כדי די גוים זאלן וויסן פארוואס מען פראטעסטירט. אבער אלעס איז אויף אידיש. פון 5 דרשות ביים פראטעסט זענען אלע אויף אידיש חוץ איינס, געווענליך. דא ביי דעם כינוס כלל ישראל, וועט ענגליש זיין נישט איין דרשה, און נישט 2, נאר פינקט וויפיל אידיש וועט זיין אויף ענגליש. און דאס זענען געהעריגע דרשות פון מוסר און חיזוק און הדרכות. אמת די אידן פון פייוו טאונס און טינעק קענען נישט קיין אידיש און מ'דארף צו זיין רעדן אויף זייער שפראך, איז דאס נישט קיין היתר פאר סאטמארע אידן צו זיין אנוועזנד.

 

תוקן על ידי אומזיסט ב- 01/05/2012 22:32:43

עדות נאמנה בדעת רביה"ק מסאטמאר זי"ע אז פאר אידן וואס פארשטייען נאר דעם לשון העמים מעג מען רואיג רעדן שפת זר:

http://www.hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=49834&st=&pgnum=383

פארשטייט זיך אז דער רבי האט געוואלט צוגעבן אז איינער וואס פארשטייט אידיש מעג נישט זיין אינעם ביהמ"ד בשעת מעשה... אויך דער רעדנער אליין (וואס פארשטייט דאך אידיש) דארף לכאורה אויך שטיין אינדרויסן און אזוי רעדן... נאר מאיזה סיבה האט דער רבי פארגעסן...

איך זאג עס נאך אלס, בלי ספק אז ענגליש קומט נאך דעם תנאי וואס דער איסור שטעלט אראפ פאר א שפראך מען זאל מעגן דערין רעדן. אפשר ביסטו מסביר מיט וואס אידיש וואס איז ממקורו דייטש איז אנדערש ווי ענגליש(יביש)? אויב  איז דער חילוק אז לגבי זיי הייסט "דאס" טאקע אידיש, נאר לגבי אונז הייסט דאס לע"ז, האב איך דיר א אינטערעסאנטע שאלה: מעג א קווינס - פייוו טאונס אונגאריש אפשטאמיגער איד, אויסהערן א דרשה אין דייטש (דאס וואס מען רופט אין ווילי אידיש)? און צו מעג א וויליאמסבורגער איד זיצן ביי א אסיפה ווי מען רעדט לאדינא (די אמאליגע ספרדישע אידיש - די ספאנישע שפראך מיט א אידישן אקצענט)?

אבער בר מן דין, עס איז קלאר און דייטליך און לית מאן דפליג אז פאר אידן וואס רעדן בלויז ענגליש, מעג מען און מען מוז רעדן ענגליש, כמבואר לעיל דעת קדשו פון רביה"ק זי"ע. וואס טוט זיך אויב זיצן צוויי מיני אידן צוזאמען? פארשטייסטו באמת אז דאן מעג מען נאר רעדן אידיש? און זאל דער בלויז ענגליש רעדנדער פלאצן? קומט ר' אהרן און איז מייסד א נייע וויכטיגע סניף צו די תקנה, אז מה"ט טארן טאקע 2 אזאלכע מיני אידן נישט זיצן צוזאמען! ודפח"ח. און איך ברויך קויפן די לאקשן. 

תוקן על ידי אומזיסט ב- 01/05/2012 22:50:04

לאנצוט כתב: [בילד – נישט אפגעהיט] אומזיסט. רוסיש איז ממקורו סלאוויטש. פויליש איז ממקורו טאטאריש פראנצויזיש איז ממקורו לאטייניש. רומעניש איז ממקורו גריכיש. ענגליש איז ממקורו פון בארג סיני ! ממילא איז דער איסור עקספייערט !

דאסמאל באקומסטו אזאנס [בילד – נישט אפגעהיט]

שמעלקאלע כתב: [בילד – נישט אפגעהיט] רב הסוער האלט זיין רבי'ן פאר אן ערנסט'ער עניו וואס גלייכט נישט צו זיצן ביי קיין כינוס ווי ער געבט גארנישט צו... ביזט גערעכט 100%, נאר האסט פארגעסן צוצולייגן איין פונקט, אז טאקע דערפאר ווייל ער זעהט אז ער גייט גארנישט צוגעבן ביים כינוס (ווייל ער שטייט דאך נישט בראש) איז ממילא גייט מען נישט

אז מען קען אויסטייטשן אויף שלעכטס פארוואס נישט  אבי יענעם צו באשמוצן
עי' מדרש שה''ש א כה

נישטאמת כתב: [בילד – נישט אפגעהיט] רב הסוער האלט זיין רבי'ן פאר אן ערנסט'ער עניו וואס גלייכט נישט צו זיצן ביי קיין כינוס ווי ער געבט גארנישט צו... ביזט גערעכט 100%, נאר האסט פארגעסן צוצולייגן איין פונקט, אז טאקע דערפאר ווייל ער זעהט אז ער גייט גארנישט צוגעבן ביים כינוס (ווייל ער שטייט דאך נישט בראש) איז ממילא גייט מען נישט אז מען קען אויסטייטשן אויף שלעכטס פארוואס נישט  אבי יענעם צו באשמוצן עי' מדרש שה''ש א כה

יא אויף א ערליכן איד אדער סתם א איד דארף מען טאקע דן זיין לכף זכות אבער איינער וואס באוואוסטער בעל גאווה און טוט קיינמאל גארנישט נאר לכבודו ברויך מען דן זיין לחובה, קוק אריין די מפרשים פאריגע וואך אין פרקי אבות, הוי דן את כל האדם לכף זכות

לאנצוט כתב: [בילד – נישט אפגעהיט] אומזיסט. רוסיש איז ממקורו סלאוויטש. פויליש איז ממקורו טאטאריש פראנצויזיש איז ממקורו לאטייניש. רומעניש איז ממקורו גריכיש. ענגליש איז ממקורו פון בארג סיני ! ממילא איז דער איסור עקספייערט !

און אידיש איז ממקורו פון דייטש. ותו לא מידי.

אידיש איז נישט לשונות העמים ווייל אידן רעדן עס פאר זייער מוטער שפראך, און דאס איז אריין געמישט אסאך לשון קודש וכדומה. דהיינו, מען האט גענומען די גויאישע שפראך און עס פאראידישט, געטוישט די אקצענט, וכדומה.

די זעלבע גלגול וואס די דייטשע שפראך איז אריבער אין אייראפע פון לערך 6 7 הונדערט יאר צוריק, איז די ספאנישע שפראך אריבער אין די ארצות ספרד ויוצאיה, און זי איז באקאנט מיטן נאמען לאדינא.

בשעת אידן האבן געוואוינט אין די אראבישע לענדער בימי הרמב"ם האבן אידן גערעדט געהעריג אראביש. און אסאך ספרים זענען נתחבר געווארן אויף דעם שפראך, אריין גערעכנט דער חובת הלבבות און דער פירוש המשנה להרמב"ם.

דער תלמוד בבלי איז געשריבן אויף אראמיש ווייל אידן האבן אין בבל גערעדט די שפראך.

אין די אלע פלעצער, האט מען געהאלטן דרשות מוסר, חיזוק, און אפילו געשריבן ספרים אלעס אין דעם לשון המדינה! 

דער זעלבער גלגול גייט ענגליש איצט אריבער ביי אונזערע ליטווישע און אמעריקאנער ברודער. און כמובן איז נישטא קיין שום פראבלעם דערמיט. (הגם דער עצם שינוי פון אידיש צו ענגליש איז בוודאי א אפנויג און מסתמא א תוצאה פון מאדערניזאציע, אבער כהיום איז דאס דער פאקט. און דער סיבת הדבר איז נישט משנה בכלל). און אוודאי איז נישטא קיין שום פראבלעם אפילו פאר א רעדנער וואס קען אידיש, ווען מען רופט אים צו רעדן ביי אזא מקום, צו רעדן אין ענגליש, מחבר זיין ספרים אין ענגליש, ויגדיל תורה ויאדיר. ענגליש קען אויף קיין פאל נישט ווערן אפגעטיילט פון די אלע אויבנדערמאנטע שפראכן וואס אידן האבן פאראידישט.

אין אונגארן איז געווען א מאטיוו פון די רעפארמער און מתחדשים צו אריין ברענגען  פרעדיגער וואס רעדן גויאיש כדי זיך מדמה צו זיין צום גוי, און דאס איז געווען די ערשטע אין א רייע פון 10! זאכן וואס זיי האבן געוואלט מחדש זיין און מקלקל זיין אין בית המדרש זיך מדמה צו זיין צו די קריסטליכע קירכעס ה"י. ממילא האבן די רבנים דערויף לוחם געווען,

אבער כמובן איז דאס געווען נאר פאר אידן וואס האבן גערעדט אידיש און האבן זיך צובראכן די ציין צו רעדן אונגאריש כדי זיך מדמה צו זיין צום גוי. עס איז כמעט נישט געווען אין ערגעץ אין דער אלטער היים אזא מציאות ווי די ענגליש רעדנדע אידנטום דא אין אמעריקע. זיכער נישט אין אונגארן און זיכער נישט בימים ההם בשעת די תקנה איז געמאכט געווארן און שפעטער נאכאמאל נתחדש געווארן. 

און נאכאמאל, דאס איז אלעס חוץ פון דער עצם זאך אז אפילו דער איסור האט זיך באצויגן בעיקר צוליב די שינוי אין בית הכנסת, נישט אזוי ווייט צוליב דער עצם איסור פון לשון העמים. 

גענוג קלאר?

תוקן על ידי האורח ב- 02/05/2012 19:35:58

לאנצוט, לדעתי איז נישטא קיין גרעסערער מלגלג על דברי חכמים ווי דו.

צו גיין זאגן אז דער חת"ס האט געהאלטן אז אלע דורות ביז 500 יאר צוריק ווען אידן האבן אנגעהויבן צו רעדן דייטש, האבן זיי עובר געווען אויף א איסור.איך ווייס אז ביי די אהרונים איז הוצאת לעז אויף די פריערדיגע א מהדרין מן המהדרין; דער חת"ס איז אבער נישט געווען קיין ארויני.

סאו פון מיין זייט איז דער וויכוח מער ווייניגער געשלאסן. ווילאנג דו ברענגסט נישט אויף קיין פרישע מראי מקומות, ספרים וכדומה ווי עס איז משמע אנדערש, סתם איבערזאגן די זעלבע זאך נאכאמאל איז נישט אינטערעסאנט.