איך פארשטיי ווי דער דיין פון מאנטריאל איז מסביר ביי זיין דרשה וואס ס'איז געווען פארשפרייט רעדט נישט פון קיין גיטע זאך וואס דער שגץ האט געטין דעס רעדן פון א גיטע זאך וואס ער האט געטיען איבערהויפט אז און די זעלבע צייט איז ער פון די גרעסטע משכלים ווי מליידט פון עם איבעראל ווי מאנטריאל לאנדן און ארץ ישראל מיט זיינע פאליציי
און בעיקר, ביטע מאך נישט די דיינים צונער - און פארדריי נישט די אשכול, זיי האבן נישט געשריבן אין'ם בריוו אז דאס באדערט זיי! זיי האבן געשריבן אז "ומזה נראה כאילו מעתה יש מקום להתקרב וכו' " * אויף דעם פרעג איך א שאלת הדיוט, ילמדינו רבינו, ווי אין די ווערטער איז 'משמע מזה' אז ס'איז דא א מקום להתקרב?!
בעצם האלט איך אז דאס באשרייבן די נייעס אין די איד איז גענצליך איבריג. אויב דער גאנצער פיוס מיינט פאר אונז גארנישט, דאן פארוואס סתם גיסן יענעם זאלץ אויף די וואונדן?
די מטרה איז נישט געווען אים צו באשמיצן יעצט, נאר מודיע צו זיין אז ער ווערט נישט גע'כשר'ט מיט דעם. דו קענסט דן זיין אויב מען מעג/דארף עס טוהן אין די יעצטיגע אומשטענדן, אבער דער ציהל איז נישט געווען אים צו קריטיקירן יעצט. (און נישט ווייל עס קומט אים נישט)
מיר זענען נישט מיט די סיקריקים, און מיר האלטן נישט אז דער פיוס איז א דזשאוק. דער פיוס איז זייער א גוטע זאך, און א גרויסע כבוד פון מרן רביה"ק בעל דברי יואל.
איי די אלע אונטערגעשריבענע רבנים האלטן אנדערש, בין איך מגלה דעת, אז "סאטמאר" איז נישט בדעה אחת מיט די סיקריקים און די אידישע-אראבער וועלכע גייען צו אראפאט און אכמידאניזשאד.
די וועלכע האבן אונטערגעשריבען זענען אינעם כלל וואס רביה"ק האט געזאגט: קנאות מאכט חרוב די וועלט, ואנקום את נקמתי בם".
דאס האט נישט געזאגט אדמו"ר מהר"א, נאר דער בעל ויואל משה, ודבריו הקדושים קיימים לעולם. אפילו זיי גייען מיט גאר ברייטע ביבער הוטן.
מיר זענען נישט מיט די סיקריקים, און מיר האלטן נישט אז דער פיוס איז א דזשאוק. דער פיוס איז זייער א גוטע זאך, און א גרויסע כבוד פון מרן רביה"ק בעל דברי יואל.
איי די אלע אונטערגעשריבענע רבנים האלטן אנדערש, בין איך מגלה דעת, אז "סאטמאר" איז נישט בדעה אחת מיט די סיקריקים און די אידישע-אראבער וועלכע גייען צו אראפאט און אכמידאניזשאד.
די וועלכע האבן אונטערגעשריבען זענען אינעם כלל וואס רביה"ק האט געזאגט: קנאות מאכט חרוב די וועלט, ואנקום את נקמתי בם".
דאס האט נישט געזאגט אדמו"ר מהר"א, נאר דער בעל ויואל משה, ודבריו הקדושים קיימים לעולם. אפילו זיי גייען מיט גאר ברייטע ביבער הוטן.
א. די גרעסטע בזיון פאר רביה"ק זי"ע איז צו זאגן אז דער פיוס איז אים א כבוד, דעם רבינ'ס כבוד איז נישט געווארן מיט קיין האר פארמינערט ווען דער בעלזער ואלף כיוצא בו וואלטן גערעדט אויף אים, און ווערט נישט גרעסער ווען ער בעט אים איבער.
ב. מען דארף זיין א 'סיקריק' צו האלטן אז דער פיוס איז א זשאוק? איך גראדע האלט אז דער בעלזער האט עס געמיינט ערנסט, אבער טאמער איינער האלט אנדערש ווערט ער נאכנישט קיין סיקריק, און איך פארשטיי א צווייטן צד אויך. ניטאמאל די בעלזער חסידים האלטן אז ער האט עס געמיינט ערנסט... (דרכי שלום, טעם הכמוס, ועוד ועוד)
ג. מזל טוב, האסטיך עפעס אויסגעלערנט פון די מדינת ישראל פרעסע, ווען א פרומער איד טוט עפעס וואס מיר געפעלט נישט איז ע א סיקריק.
ד. איך אויף דיין פלאץ וואלט געשפירט זייער נישט גוט מיט זיך, נאכ'ן רעדן אזוי מיאוס אויף מערערע רבנים תלמידי חכמים מופלגים ויראי ה'. אבער איך פארשטיי אז דאס איז נישט אייניג ביי יעדן.
ה. איך לאז דיר איבער די רעכטן מחולק צו זיין מיט וועם אימער די ווילסט, אבער פארוואס מיינסטו אז דיין (!) מיינונג רעפרעזענטירט 'סאטמאר', מער ווי די מיינונג פין 60 יעריגע תלמידי חכמים וואס האבן נאך פערזענליך מקבל געווען פונ'ם ''דברי יואל"?
מיר זענען נישט מיט די סיקריקים, און מיר האלטן נישט אז דער פיוס איז א דזשאוק.
דער פיוס איז זייער א גוטע זאך, און א גרויסע כבוד פון מרן רביה"ק בעל דברי יואל.
איי די אלע אונטערגעשריבענע רבנים האלטן אנדערש, בין איך מגלה דעת, אז "סאטמאר" איז נישט בדעה אחת מיט די סיקריקים און די אידישע-אראבער וועלכע גייען צו אראפאט און אכמידאניזשאד.
די וועלכע האבן אונטערגעשריבען זענען אינעם כלל וואס רביה"ק האט געזאגט: קנאות מאכט חרוב די וועלט, ואנקום את נקמתי בם".
דאס האט נישט געזאגט אדמו"ר מהר"א, נאר דער בעל ויואל משה, ודבריו הקדושים קיימים לעולם. אפילו זיי גייען מיט גאר ברייטע ביבער הוטן.
א. די גרעסטע בזיון פאר רביה"ק זי"ע איז צו זאגן אז דער פיוס איז אים א כבוד, דעם רבינ'ס כבוד איז נישט געווארן מיט קיין האר פארמינערט ווען דער בעלזער ואלף כיוצא בו וואלטן גערעדט אויף אים, און ווערט נישט גרעסער ווען ער בעט אים איבער.
לאנצוט ענטפערט: דער פיוס איז א כבוד? א שאלה. אז איינער טשעפט מיין טאטן, און שיקן צען דיינים וחשובים אים איבערבעטן ווי דער שו"ע הייסט, איז עס מיר א גרויסער כבוד. אז דיר שמעקט עס נישט. איז עס ווייל "נישט דיין צד האט עס דורכגעפירט. (דיין יצר הרע און דיין עגאאיזם און פאליטיק שטיפט דיר ליידער)
ב. מען דארף זיין א 'סיקריק' צו האלטן אז דער פיוס איז א זשאוק? איך גראדע האלט אז דער בעלזער האט עס געמיינט ערנסט, אבער טאמער איינער האלט אנדערש ווערט ער נאכנישט קיין סיקריק, און איך פארשטיי א צווייטן צד אויך. ניטאמאל די בעלזער חסידים האלטן אז ער האט עס געמיינט ערנסט... (דרכי שלום, טעם הכמוס, ועוד ועוד)
לאנצוט ענטפערט: אויב דער בעלזער האט עס נישט געמיינט ערנסט, וואלט ער געקענט שיקן צען פשוט'ע מענטשן, און מקיים זיין די הלכה כפשוטו. ער האט געטאן לפנים משורת הדין.
ג. מזל טוב, האסטיך עפעס אויסגעלערנט פון די מדינת ישראל פרעסע, ווען א פרומער איד טוט עפעס וואס מיר געפעלט נישט איז ע א סיקריק.
לאצנוט ענטפערט: סיקריק מיינט איינער וואס איז עובר כל עבירות שבתורה אינטערן מאנטל פון קנאות, און ווי מרן רביה"ק זי"ע האט געזאגט אז "קנאות מאכט חרוב די וועלט. - מחריבי קרתא קלינגט עפעס היימישל'ךע.
ד. איך אויף דיין פלאץ וואלט געשפירט זייער נישט גוט מיט זיך, נאכ'ן רעדן אזוי מיאוס אויף מערערע רבנים תלמידי חכמים מופלגים ויראי ה'. אבער איך פארשטיי אז דאס איז נישט אייניג ביי יעדן.
? ה. איך לאז דיר איבער די רעכטן מחולק צו זיין מיט וועם אימער די ווילסט, אבער פארוואס מיינסטו אז דיין (!) מיינונג רעפרעזענטירט 'סאטמאר', מער ווי די מיינונג פין 60 יעריגע תלמידי חכמים וואס האבן נאך פערזענליך מקבל געווען פונ'ם ''דברי יואל"?
לאנצוט ענטפערט: דער הייליגער רבי זי"ע איז מאריך אין דברי יואל מועדים, אז מ'האט דעם כהן גדול נישט אריינגענומען אינעם בי"ד וועלכע זענען מעבר דאס יאר, ווייל "אפשר" וועט ער האבן א "נגיעה". אז עס וועט אים זיין קעלטער ביים טוען די עבודה אין ביהמ"ק. אויב מ'וועט מעבר זיין.
איך בין נישט קיין חושד בכשרים אז די אונטערגעשריבענע האבן "אפשר" א נגיעה. איך רעדן בידועה ברירה, ומעיד אני עלי שמים וארץ אז די אלע רבנים וועלכע פארשטווייגן די הליכה לבג"ץ דורך צד מהרז"ל בבני ברק, און זענען קיין טראפ נישט מוחה, איז עס צוליב נגיעה וקבלת שוחד ווי דער פסוק זאגט קלארט: כי השוחד יעוור עיני חכמים ויסלף דברי צדיקים. און דאס האט נישט עקספייערט 3500 יאר צוריק. עס גייט נאך אן תשע"ב. און ליידער זעט עס די גאנצע וועלט.
איך בין שאקט צי זעהן ווי נארמאל מען דעבאטירט די זאך איך מיין ס'איז די ערשטע מאל וואס מען רעדט צי די זאך אין מיט דרך ארץ
יעצט מיין פאינט אוו וויאו
משה גבאי האט אראפ געלייגט א העכסט נארלמאלע ארבעט אין אראפ געשטעלט די זאלי'ס אלץ נארמאלע מענטשן באזעסענע מענטשן וואס די דיינים ווילן ווייס איך נישט אין פין וועלכע בולבול המוחות ר' משה מנחם רעדט ווייס איך אויך נישט קיינער איז נישט מבולבול געווארן פין די פיוס סך הכל האט ר' משה מנחם מבלבל געווען דעם עולם
אויסער אז ס'קען זיין אז די דיינים רעגן זיך אז מען האט זיך מיט זיי נישט דורך גערעדט פארדעם
איז טוויטער מיט היידפארק דיין מעסטער.
ביטע עקט ווי אן ערוואקסענער.
איך האב געקלערט אז אוודאי וועסטו עפעס טרעפן קריטיק אין דעם וואס ר' שמואל שלמה טעללער האט זאגט, קומסטו מיט א טוויטער און שוין איז עס דיר גוט צו אטאקירן?
אנטשולדיגט צדיקל אבער איך בין נישט היינט געבוירן, חדשות בחדרי חדרים, כיכר השבת, ישבה ווארלד נויז, זענען היינט פון די גרעסטע נייעס פארשפרייטער אין די חרדישע וועלט, און יא... אפילו מער ווי אם.. וויאזוי הייסט ער נאר... שמואל שלמה טעללער עמי איז היינט פון די גרעסטע אידישע מאגעזינען אויף די ענגלישע שפראך, נישט צו ווייט פון די גרעסטע - משפחה.
איך ווייס נישט אין וועלעכע וועלט דו לעבסט, אבער ווי איך בין געגאנגען האט מען גערעדט איבערן "שלום" צווישן בעלזא און סאטמאר.
1) פאקט 1 = דער מציאות איז אז אז איין צד קלעפט, און איין צד רייסט, דאס זעט יעדער פון מיטוואך אנגעהויבן יעדן איינציגן טאג.
2) פאקט 2 = מ'האט דער איד נישט פארקויפט די וואך אין לאנדאן און נישט אין ירושלים.
3) פאקט 3 = הגה"צ הקדוש ר' מנשה פילאפף האט געהאלטן א דרשה קעגן בעלז, און ארונטערגעריסן "דעם פיוס".
4) פאקט 4 = די דיינים האבן ארויסגעגעבן א בריוו דירעקטירט צו דער איד. יעצט זייער פשוט, אויב איז נישטא קיין ריס, פארוואס האבן זיי אים נישט אנגעקלינגען און איבערגעגעבן וואס זיי האבן צו זאגן.
איז שוין געווען איינמאל אין די היסטאריע פון דער איד, פון תשט"ו ביז תשע"ב אז סאטמארע דיינים זאלן ארויסגעבן א בריוו אין דער עפנטליך "צו דער איד" מיט אן אנווייזונגען.
דו האסט דאך געווארן דעם אטאם אז צד מהר"א רעדט פון שלום און התקרבות מיט בעלזא. און דו האסט א פעסטע ראי' פון עמי, טווייטער, היידפארק און כיכר און פעיסבוק.
זאג איך דיר זייער קלאר און אויפריכטיג: האסטו סיי וועלכן בריוו פון צד מהר"א צו בארעכטיגן דיין געבעקס, אדרבה ברענג! און אז נישט, איז ווייל ס'איז נישטא און דו ווייסט עס זייער גוט.
מיר האבן יא א בריוו צו בארעכטיגן דעם שארפן שפלינטער, דיר פאסט נאר נישט מודה צו זיין.
[ ----------------------------------------------------------------------- מאמר המוסגר: לאנצוט שוין די 8'טע אשכול וואס דו פירקעלסט מיט דיינע קינדעריי יא-ריס/נישט-ריס. פארדרייסט יעדע אשכול מיט די נעריש'קייט. איך האב דא געעפנט די אשכול, צו דיסקוטירן "דער איד'ס" באשרייבונג, וזה הוא! * און פאר דיין קעפעלע צו זיין צופרידן: 1) יא! ס'איז דא מיינונג'ס פארשידנעהייט, און די איינציגסטע פלאץ אויפ'ן גלאובּ ווי ס'איז נישט דא, איז אין א "ציגן-שטאַל..."! 2) וזו האמת, יעדער האלט די זעלבע, ס'איז א דיון וויאזוי צו רעדן אין די עפנטליכקייט. * (אגב, אין'ם יעדער אינקלוד איך אויך די ארונים, נאר זיי האבן נאך א פרט, אז זיי זענען פארריקט פאר די פּאַפּאַראַזי וואס די 'רעבּארן און בעלזע' פיקטשער וועט זיי ברענגען, אבער רעדט צו די ארונים נאכ'ן 'ויהי ממחרת' פון'ם בילד, ווען די שטויב וועט זיך האבן געזעצט, און זיי וועלן ריאלעזירן אז עס ברענגט זיי גארנישט, וועלן זיי אויך האלטן די זעלבע. ימים ידבירו)
אז נאך איינער וויל דיסקוסירן ווי נארמאלע מענטשן בין איך דא, איך בין מיד נאכאמאל און נאכאמאל פרובירן מסביר צי זיין פאר לאנצהוט, וואס וויל עפעס נישט כאפן, און ברענגט בערג מיט .... פאקטן
סטראבערי היקר. אנטשולדיגט פאר דיין אויסברוך. אויב איך האב עס גורם געווען, בין איך דין מפייס ברבים.
הדקלה האט געשריבן דא אויבן אז צד מהר"א איז ביזי מיט שלום והתקרבות מיט בעלזא, דערפאר האב איך געפינען פאר וויכטיג צו שרייבן דעם "אמת".
אויסערדעם האט מען גערעדט איבער די באשרייבונג אין דער איד, און אז דער איד האט קלאר פאזטיוו געדענקט דעם פיוס און הגה"צ ר' מנשה פילאפ וכת דילי' זענען קעגן דעם גאנצן פיוס, און די דיינים וועלכע זענען אונטערגעשריבן אינעם בריוו "צו דער איד" זענען קלאר קעגן דעם פיוס.
והא ראי', אז אין די היסטאריע פון דער איד איז נאך קיינמאל נישט געווען קיין בריוו פון דיינים צו די רעדאקציע פון דער איד.
איך פארשטיי דיין שטעלונג פון לייקענען, און איך בין דן לכף זכות.
לגבי דיין נביאות איבער די ארונים, איך בין מודה צו זיין דיר אז "מארגן" גייען זיי זיך זיכער אויסקוילענען און אויס'שחט'ן. למעשה היינט הערשט נישט קיין חילוקי דעות דארט און אלע זענען ביי דעם מיינונג:
אם אין דעת הבדלה מנין? זאגסט אז ביי די ארונים איז נישט דא קיין חילוקי דיעות. 'דעת' אליין איז יא דא? אדרבה אז ס'איז דא דעת, ווי איז ענקער מיינונג, אין בלאט האט שוין יעדער געקענט זעהן אז ס'איז נישטא מ'האט געלייגט א פיקטשער, אזוי פאר קינדערגארטן קינדער... אזוי קען מען נאכדען שרייען קוק אונז האמער איין מיינינג -איי וואס איז די 'איין מיינונג?' -יואלי ארוני'ס תירוץ: אהההה... טעלער... רעדנער פון קול סאטמר... אאאאההה... שרייבער פון בחצרות..... די צווייטע אימעיל פון בחצרות... די צווייטע רעדנער פון קול סאטמר... רבי יונה.... אברהם יושע ווצב"ג מיט יוסל ווייס וואס האבן געשריגן ווי א בת קול צו די בעלזע דיינים "מחול לך! מחול לך!
ראה מעשה ונזכר הלכה, ס'האט נישט אזוי מיטן אשכול, איך זע נאר ווי זעליג שרייבט וועגן יוסל ווייס, בקיצור: איך האב גערעדט צו ר' יוסל ווייס דעם שבת, די גאנצע באשרייבונג וואס מען האט געשריבן עדות, מחול לך וכו' איז אויסגעזויגן ווי פינגער ר' אברהם יושע מיט ר' יוסל זענען געווען דארט פאר איין סיבה, אכטונג צו געבן אז ס'זאל זיין סדר (אויב וועט זיך פונקט געפינען דארט איינער וואס וועט זיין אין די גיסטע) זיי האבן נישט געזאגט מחול לך, די דיינים האבן געזאגט
זעליג כהן האלט ווי סטראבערי, און איך האלט ווי מיר. אצינד, ווען ס'זענען דא חילוקי דיעות איז דא א סיבה פארוואס איך האלט אזוי און דו האלטסט אנדערש. בעט איך אויב איינער פון צד מהרי"י קען אויסשמועסן ביידע זייטן, מיט דאנק פון פאראויס.
דייקן, איך מוטשע זיך צו פארשטיין, אבער עס קען זיין אז די דיינים זענען געווארן איבערגענומען פונעם וועג וויאזוי די נייעס איז געמארקעט געווארן די גאנצע וואך, און בפרט סוף וואך, ווען בחדרי איז ארו יס מיט א שרייעדיגן העדליין אז דער איד האט געדעקט דעם מעמד. פארוואס איז בחדרי נישט ווילד געווערן אז עמי האט עס געדעקט? זעט אויס אז אין דעם היינטיגן קטנות המוחין ווען מען לייגט צו גאר ווייניג קאפ צו פארשטיין א זאך על בוריה, ווערט יעדע זאך אפגעלערנט זייער אויבערפלעכליך, און דער מעסעדזש איז ארויס אז דער איד האט דאס געדעקט = זאליס שלום מיט בעלזא.
און יתכן אז ביינונז אין סאטמאר איז אויך פארהאן כמה וכמה קטני מוחין וואס קאנען אזוי עס אפלערנען, אלזא איז דער בריוו געווען סך הכל אויס צו קלארן דעם טשטוש. אבער כנראה אז פאר רוב שרייבער דא איז דער בריוו געווען איבריג. זעט אויס אז דא דרייט זיך מער דער קלוגערער חלק פונעם ציבור.
איך קען פארשטיין די ווייטאג וואס ר' משה מנחם האט. איך וויל נישט מאריך זיין, פרעכט אייך נאך וועגן די חורבן וואס בעלזא אין מאנטריאל איז גורם פאר אלא היימישע מוסדות בפרט מיטן אריינעמען די שטאטישע קאמפיוטערס אין די ת"ת רח"ל. ארגער ווי די משכילים שר"י