דיינים אין סאטמאר - סאטמארע דיינים

צווישן די אהרוינים און זאלוינים גייט שוין א לאנג יעריגער וויכוח. יעדער צד טענה'ט "די תורה איז מיט מיר און די אנדערע זענען רשעים"..

עס קאכט זיך לעצטנס וועגן א פרישער דיין וואס האט זיך אויפגעשטעלט רעדן קעגן שארמאשער רב, פארשטייט זיך אז די זאלוינים רייסן אים אינגאנצן אינטער און די אהרוינים שרייען אז ער איז א דיין און האט רעכט דאס צו טון.

איך האב אין א אנדערע אשכול אנגעפרעגט דעם ציבור אפאר שאלות, און לויט די תשובות וואס איך האב דארט באקומען פון ארוינים מיט זאלוינים צוגלייך, פארשטיי איך אז דער דיין איז א 34 יעריגער היץ קאפ א עסקן און א גוטע רעדנער, קוים ארויס פון די ווינדלען. אויף די פראגע פאר די אהרוינים פארוואס זיי האבן נישט ארויסגעשטעלט א עלטערער דיין אדער לכה"פ א גרעסערע ת"ח פון יענעם האבן זיי נישט געקענט ענטפערן. (עיין שם).

האט מיר אויפגעבליצט א געדאנק, די אהרוינים ניצן די דיינים פאר די פארטייס אינטערעסע און דאס איז א זאך אויף וואס סאטמאר רב זי"ע האט שרעקליך פארפירט, בעיקר קעגן די רבנות אין ארץ ישראל מיט די טענה אז די גאנצע רבנות איז נאר דא אויף צו כשר'ן דעם שרץ.

זיך צו איבערצייגן אז דאס איז טאקע די תפקיד פון די אהרוינישע דיינים, וויל איך אנפרעגען דעם עולם א שאלה, פארשטייט זיך אז די צד וואס באזיגט האט מיט דעם א שטארקע הוכחה אז די תורה איז אויף זייער זייט.

ווער זענען די דיינים, און וויפיל דיינים זענען אויפגענומען דורך 1   הרה"ק בעל דברי יואל 2   הרה"ק בעל ברך משה? און צו וועלכע אפטיילונג פון סאטמאר געהערן זיי?

(די דיינים אויפגענומען דורכן ברך משה קענען נאר גערעכנט ווערן די וואס זענען אויפגענומען געווארן ביז תשנ"ט, פון דארט און ווייטער וועט יעדע צד טענה'ן אז נישט דער ברך משה איז געשטאנען אינטער די הכתרה וכדו')

ר' ישראל חיים מנשה פריעדמאן, בעל דב"י, זאלוינים
ר' חיים דוד כ"ץ, בעל ב"מ, זאלוינים
ר' אלי' כ"ץ ב"ב, בעל, דב"י, זאלוינים
ר' זלמן לייב פילאפ, בעל ???, זאלוינים
ר' שלמה לייב וויינבערגער, בעל ???, זאלוינים
ר' משה מנחם טירנויער מאנטריאל, בעל ????, זאלוינים

ר' געציל בערקאוויטש, בעל דב"י, אהרוינים

ביטע העלפט מיר צו מיט די רשימה

איך מיין אז מען זאל מאכן א ליסטע פין אלע דיינים פין וועם זיי האבן די הוראה, אין דאס וועט צייגן צי זיי זענען ראוי לאותו איצטלה,

די שאלה איז נישט אויב זיי זענען ראוי לשיטת הייד פארק שרייבער!  די שאלה איז:

ווי זענען היינט די דיינים אויף וועם די סאטמארע רבי'ס (די ערשטע און די צווייטע) האבן סומך געווען ידיהם און זיי באשטעטיגט, און די ווילסט פארדרייען א קאפ און מאכן א רשימה ווי "הייד-פארק-שרייבער" וועלן באשטעטיגן...

ניין, ביטע נישט פארקריכן!

ווער זענען די דיינים וואס זענען מוסמך געווארן דורך די סאטמארע רבי'ס און ווי זענען זיי היינט?

רבותי, ווער עס ווייסט דעם ענטפער זאל דאס שראבן:
פון וועם האט דע הוראה?

רבי אהרן טייטלבוים                                       ר' זלמן לייב טייטלבוים
רבי געציל בערקאוויטש                                  ר' ישראל חיים מנשה פרידמאן
רבי אברהם צבי וואזנער                                ר' זלמן לייב פיליפ
רבי משה פריעדמאן                                      ר' שלמה לייב וויינבערגער
רבי לייבוש טייטלבוים                                     ר' חיים דוד כ''ץ
רבי זלמן לייב מייזליש                                    ר' יואליש מארגנשטערן
רבי הערש לייב בערנשטיין                             ר' מאיר יודל טענענבוים
רבי בנציון לאב                                              ר' משה בער קויפמאן
רבי יוסף הערש סופר                                    ר' משה מנחם טירנוער
רבי משה טייטלבוים (ירושלים)                        ר' אלי' כ''ץ
רבי שלמה זאבעל                                         ר' חיים הערש טייטלבוים (ירושלים)
רבי מענדל טייטלבוים (וויליאמסבורג)               ר'  

המשך: נאך די אויבירשטע ענטפערס.                
                                     

ווילסט א ענטפער? דא האסטי,

ר' ישראל חיים מנשה, דער דברי יואל
רבי געציל בערקאוויטש, דער דברי יואל
ר' שלמה לייב וויינבערגער, קיינמאל נישט אויפגינימען אלץ דיין נאר אלץ מו''ץ
ר' זלמן לייב פיליפ  קיינמאל נישט אויפגינימען אלץ דיין נאר אלץ מו''ץ
ר' חיים דוד כ''ץ (וואס האט זיך מיס מתחצף גיווען פארן בירך משה), דורכן ברך משה
די אלע 12 דיינים אין וויליאמסבורג דורך כ''ק רבינו שליט''א
רובא דרובא דיינים אין קרית יואל - בירך משה
אין די איבעריגע דורך כ''ק רבינו שליט''א
שארמאשער, קיינער
טשאדער, קיינער
ר' משה בער קויפמאן, קיינער,
רבי משה פריעדמאן (בארא פארק) דער בירך משה,
קענסט ממשיך זיין אז די ווילסט.

דערווייל האבן מיר אזוי: (געדענקט, נאָר דיינים וואס זענען געווארן אויפגענומען דורך די אדמו"רים לבית סאטמאר, ביז צו די חלוקה בשנת תשנ"ט)

צד מהרז"ל: סך הכל 7

ר' יח"מ פריעדמאן וויליאמסבורג
ר' שלמה לייב וויינבערגער וויליאמסבורג
ר' זלמן לייב פילאפ וויליאמסבורג
ר' חיים דוד כ"ץ וויליאמסבורג
ר' משה מנחם טירנויער מאנטריאל
ר' אלי' כ"ץ בני ברק
ר' שלמה יודא הירש, ירושלים
ר' משה זאב זארגער, ירושלים



צד מהר"א: סך הכל 1

ר' געציל בערקאוויטש קרית יואל



קען איינער מוסיף זיין?

נ.ב. אין א באזונדערע אשכול וועלן מיר זיך אי"ה אפגעבן מיט די 749 דיינים וואס די אהרוינם האבן אויפגענומען זייט תשנ"ט.

וואויל נייפעלע, גיט... זייער גיט.... נייפעלע וויל נאר רעדן ביז תשנ''ט. ווייסט איר פארוואס? יא מיר ווייסן קלאר, ווייל נייפעלע האלט אז פין תשנ''ט איז נישט מאסגעבענד וואס דער בירך משה האט גיטין!, איי ווי פיין, נייפעלע גיוו מי א היטי פייוו!!!
אגב רבי משה פריעדמאן דומ''ץ סאטמאר בארא פארק האט דער בירך משה אויפגינימען פאר תשנ''ט, אין אזוי אויך רוב דיינים פין קרית יואל, ר' אלי' כ''ץ, ר' משה יודא הירש אין ר' משה וואלף זארגער האט מען קיינמאל נישט אויפגינימען, אין זייט ווען האט ר' חיים דוד כ''ץ גימאפט קיין וויליאמסבורג, פאר ער האט זיך מתחצף גיווען פארן בירך משה צי דערנאך?

מען קען נאר רעכענען ביז תשנ"ט ווייל נאך תשנ"ט האבן די אהרוינים זיך אנגעהויבן אויף פירן אין סאטמאר איבער די וועלט כאילו אלעס געהערט שוין צו זיי, זיי האבן אויך אנגעהויבן צו שטעלן דיינים אן די הסכמה פון ברך משה וכו'.

ר' אלי' כ"ץ איז נתמנע געווארן דורכן בעל דברי יואל בכבודו ובעצמו!

איך שרייב איבער די רשימה מיט די הגהות און הוספות פון גערעכטער (איך האף אז ער שרייבט אמת אז ר' משה פריעדמאן פון ב"פ איז נתמנה געווארן אלס א דיין פאר תשנ"ט.

---

ר' שלמה לייב וו"ב מיט ר' זלמן לייב פילאפ זאלסטו זאפארט אויסמעקן ווייל זיי זענען קיינמאל נישט אויפגענומען געווארן בכלל פאר דומ"ץ נאר פאר פשוט'ע מ"וץ

(גערעכטער1)

קענסט מיר מסביר זיין די חילוק צווישן דומ"ץ און מו"ץ? (אין די וועלט ווייס איך די חילוק, די שאלה איז וואס איז די חילוק צווישן דומ"ץ און מו"ץ אין סאטמאר)

די חילוק צווישען מו"ץ אין דיין איז אז דיין איז א בקי בהלכות בין אדם לחברו און אויף דעם זענען די ערשטע 28 סימנים אין חושן משפט, אין א מו"ץ אין הלכות איסור והיתר וואס די הלכות זענען אין יורה דעה אין אויך הלכות פון אורח חיים.

דאס איז די הלכהדיגע דיפרענס

עטץ האטץ פארגעסן פין איין נאמען וועם איינער פין די סאטמארע רביס האבן אופגינימין פאר תשנ''ט זיין נאמען איז רבי אהרן טייטלבוים, ר' אלי' כ''ץ האט זיין שווער רבי בנציון יאקאבאוויטש אופגינימען אין ער איז גיקימען קיין אמעריקא צים דברי יואל צינעמען א ברכה, אין דער רבי האט עם אנגיווינטשן הצלחה רבה  בתנאי ער האט נישט קיין שים שייכות אין די ישיבה אין נישט אין די קהילה והדברים ידועים, יעדער ווייסט ווי גרויס הצלחה ער האט אלץ רב אין בני ברק נאך פין וען דער דברי יואל האט גילעבט, ר' שלמה יודא הירש (ראש הכולל) אין ר' משה וואלף זארגער (מו''ץ עידה החרדית) איז קיינמאל נישט אופגינימען גיווארן אלץ סאטמארער דיין, רבי יוסף הערש סופר איז פינקט אזוי אופגינימען גיווארן אלץ מו''ץ אין קרית יואל פין בירך משה ווי ר' שלמה לייב אין ר' זלמן לייב פיליפ,  אין לאמיר רעדן תכליס, איז עפעס א פראבעם אז איין סאטמארער רבי נעמט איינעם אויף אויף א פאסטען אין א קימענדיגער סאטמארער שיקט עם לעז..., למשל דער דברי יואל האט אופגינימען ר' נתן יוסף אין דער בירך משה האט עם גישיקט ליפטערן, אין אפילו ר' אברהם לייטנער ואס דער דברי יואל האט אופגינימען אין רבי ליפא פריעדמאן האט עם גישיקט ליפטערן, סא, כבר הי' לעולמים,