אידיש

איך האב נישט קיין אנונג צו די ווארט אנונג איז א אידישע ווארט צו נישט, די ירושלימער אידן לדוגמא, זאגן אזא צייט איך האב נישט קיין "מושג" סאו ביטע זאלן זיך די אידישיסטן אנרופן.
ייש"כ למפרע

עס איז א אידישע (יידיש) ווארט. קומענדיגס מאל פרוביר צו זיכן אויפן נעץ.

קודם, דאנקע שעהן.

צווייטענס, פארוואס די אידיש רעדנערס פון ירושלים, ווייסן נישט וואס דאס ווארט מיינט.

דריטנס, איך בין נישט אזויפיל עוסק אין די נעץ, און יאך ווייס ניטש וואו דאס צו געפונען.

א אידישע ווערטער בוך
http://www.yiddishdictionaryonline.com/beginner.htm

תוקן על ידי - שנאפס - 10/11/2005 8:18:26

די ירושלימער הייבן נישט אן צו קענען יידיש, פרעג אן אנטווערפענער (אפילו א מגולח מיט א לעדערנע יארמולקע) וועסטו וויסן.

באלד וועט קומען 'חי וקים' פון ירושלים
ער וועט שרייען הויך אז מעגסט שרייען 'חי וקים' עס וועט דיר גארנישט העלפן
ער וועט אונז מגלה סוד זיין און שרייען 'חי וקים' אז מ'נוצט יא דאס ווארט 'אנונג' אין ירושלים.

סאכדעס

דערמאנטס מיר א מעשה.

אמעריקאנער איד (וואס זיין זייגער איז נעבאך געבליבן שטעקן) קומט-צו צו א סאברע:

אנצולדיג וויפל איז דער זייגער?

ענטפערט איהם דער סאברע:

איך האב נישט קיין 'מושג' !

א מינוט ארום טרעפט אן א סאברע דעם אמעריקאנער:

אנצולדיגט! וויפל איז דער זייגער? פרעגט ער איהם,

ער שמייכלט זיך אונטער און זאגט איהם:

איימסארי מיין 'מושג' איז צובראכן!


קענסט שרייען פון היינט ביז מארגן "חי_וקים", ס,וועט דיר גארנישט העלפן...!!!

חי וקים, דו האסט נישט קיין מושג ווי שטארק איך האב געלאכט ליינענדיג דיין ווערטל, עס איז א טיף ווארט.

מ'ווייסט יא אין ארץ ישראל וואס ס'מיינט אנונג, נאר אנונג באלאנגט צו די ווערטער וועלכע ווערן נישט באנוצט אינעם טאג טעגליכן שפראך נאר אינעם געשריבענעם ווארט און וויבאלד זייער ווייניג ארץ ישראל'דיגע ליינען בכלל אידיש קענען זיי נישט דעם ווארט.

שלמה זלמן

חי וקיים ס'איז נורא ומרום

'היי יאר' = דאס איז דער אויסדריק וואס מען נוצט - בשעת'ן רעדן ביי א ערצעהלונג אדער ביי א באשרייבונג – צו באצייכענען 'דאס יאר וואס מיר געפונען זיך אצינד'.

פארוואס ביי די 'וואכן' ווערט נישט גענוצט דער אויסדריק ווי:
'היי וואך'???

צו מאכן שטארקער די קשיא פון 'יין-שרף':

ווען מען רעדט פון דעם נעכטיגן טאג, זאגט מען 'נעכטן'. ווען מען רעדט פון אייער-נעכטיגן טאג, זאגט מען 'אייער-נעכטן'.

פארוואס מען רעדט פון צוויי וואכען צוריק זאגט מען נישט 'אייער-פאריגע' וואך...

נאך א קשיא:

ווען מען רעדט פון מארגן, זאגט מען 'מארגן'. ווען מען רעדט פון א טאג דערנאך, זאגט מען 'איבער-מארגן'.

פארוואס ווען מען רעדט פון די וואך נאך די קומענדיגע וואך זאגט מען נישט 'איבער-קומענדיגע' וואך...

קרעמער:
נעכטן/מארגן איז א 'שם עצם' און צו דעם לייגט מען צי אייער נעכטן/איבער מארגן.
אויף קומענדיגע וואך/פארגאנגענע וואך, איז נישט דא קיין 'שם עצם', דעריבער האט נישט קיין פשט צוצילייגן צו דעם נאך א ווארט. ודוק.

---
איך וויל נאר צולייגן בלויז א אינטערסאנטע באמערקונג צו 'קרעמער' ווערטער:

אין די לשון הקודש'דיגע שפראך איז דא פאר די אויסדריק "אייער-נעכטן" א ווארט = שלשום.
משא"כ פאר "איבער-מארגן" נישט.

אנדערע זאגן 'יענע וואך' אנשטאָט 'פאריגע וואך'

מפוקל;

איך מיין אז 'יענע' וואך איז מער א גאליציאנישע אויסשפראך.

==

יין שרף;

אז מען רעדט שוין פון ווערטער וואס זענען יא אדער נישט דא אין לשון הקודש:

אין אידיש איז די ווארט "פעטער" כולל סיי דיין טאטע'ס ברודער און סיי דיין מאמע'ס ברודער, משא"כ אין לשון הקודש, די ווארט "דוֹד" מיינט נאר א טאטע'ס ברודער!

ווער ווייסט וויאזוי מען רופט אן די מאמע'ס ברודער אויף לשון הקודש?

קרעמער איך וועל מוסיף זיין א זאך, וואס האט – אגב - שוין אויך שייכות צו די היי? וואכענדיגע סדרה:

פר' כא פסוק כג.
אם תשקר לי ולניני ולנכדי = טייטש דער תרגום:
לי = בי
ולניני = ובברי (זוהן)
ולנכדי = ובבר ברי (זוהן'ס זוהן - אייניקל).
הייסט אזוי: 'נכד' איז טייטש - א אייניקל. 'נין' איז טייטש - א זוהן.

דאס אז 'נין' טייטש א אור-אייניקל, איז לכאורה א העבראישע ערפינדונג.

יין שרף;

דאס וואס דו שרייבסט "פר' כא" איז אויך נישט 'אמאליג' אזוי צו זאגען. אין די אלטע ספרים שטייט 'קאפיטל' וכדומה.

האט מיר איינער אנגעפרעגט אין מסנ ווען שרייבט מען ווי און ווען שרייבט מען וואו?
האב איך איהם געזאגט אז ווען איך פרעג איהם וואו וואוינט איר? שרייבט מען וואו, און ווען איך וויל איהם פרעגן ווי אזוי ער הייסט שרייבט מען ווי.
אידישיסטן גערעכט אדער נישט?

כשר גערעכט, אבער דאכט זיך מיר אז אויף דעם איז שוין דא א באזונדער אשכול מיטן נאמען "עטליכע כללים אין די אידישע שפראך".